سفیدرود محتویات تنوع آبزیان تهدید زیستمحیطی واژهشناسی و تاریخچهٔ نام نگارخانه جستارهای وابسته منابع منوی ناوبری۳۷°۲۸′۰۹″شمالی ۴۹°۵۶′۳۲″شرقی / ۳۷٫۴۶۹۲°شمالی ۴۹٫۹۴۲۲°شرقی / 37.4692; 49.9422«جغرافیای تاریخی سپیدرود و دو ناحیهٔ بیهپس و بیهپیش در گیلان»"رودخانه سفیدرود (سد منجیل)"وو
تلخهرودقوریچایاسبهریززرینهرودگدارچایرود الملولیلانسیمینهرودمهابادرودباراندوزچاینازلیچایروزه رودزولاچایشهرچایصوفیچایگنبر چاییباهو کلاتزایندهرودکُرسیوندتجنهریرودکشفرود
حوضه آبریز دریای مازندرانرشتهکوه البرزرودهای استان گیلانرودهای ایرانزمینچهرهای استان آذربایجان شرقیزمینچهرهای استان اردبیلزمینچهرهای استان تهرانزمینچهرهای استان زنجانزمینچهرهای استان قزوینزمینچهرهای استان کردستانزمینچهرهای استان گیلان
شمال ایرانشاهرودقزل اوزنمنجیلدریای خزرگیلانمنجیلسد سفیدرودشهرستان رودبارشهرستان رشتشهرستان آستانه اشرفیهپارک ملی بوجاقدریای خزراوزون برونکپور معمولیسفید کولیماهیان خاویاریآبزی پروریدائیتیشهرستان رودبارزبان تاتیتالشیزبان عربیرود شاهرودنزهةالقلوب۷۴۰ (قمری)مغولی
سفیدرود
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
مختصات: ۳۷°۲۸′۰۹″شمالی ۴۹°۵۶′۳۲″شرقی / ۳۷٫۴۶۹۲°شمالی ۴۹٫۹۴۲۲°شرقی / 37.4692; 49.9422
| سفیدرود | |
|---|---|
 | |
| سرچشمه | قزل اوزن، شاهرود |
| ریزشگاه | دریای کاسپین |
| ریزشگاههای حوضه زهکشی |  ایران گیلان |
| طول | ۶۷۰ کیلومتر |
| حوضه آبریز | جلگه کاسپین |
سفیدرود سومین رود بلند ایران پس از کارون و کرخه و بزرگترین رود شمال ایران است. از ترکیب دو رود شاهرود و قزل اوزن که در شهر منجیل به هم میپیوندند شکل میگیرد و تا ریختن به دریای خزر عرض استان گیلان را میپیماید؛ و از منجیل تا ساحل دریا همه جا سفیدرود به سمت شمال شرقی جاری و جریانش سریع و مقدار آب آن زیاد است. از سد سفیدرود تا گندلان بستر آن بین دو کوه و بسیار باریک و از این نقطه به بعد دلتای وسیعی با شاخههای زیاد تشکیل داده شاخه اصلی آن پس عبور از شهرستان رودبار، شهرستان رشت، شهرستان آستانه اشرفیه در پارک ملی بوجاق به دریای خزر میریزد.[۱]
این رود علاوه بر اینکه در پیدایش تمدن و اقتصاد منطقهای که در آن جاری است تأثیر داشتهاست. عامل مهم پدید آمدن دو ناحیهٔ تاریخی آنسوی رودی و این سوی رودی یا بیهپس و بیهپیش است با توجه به اهمیت این رود در منطقه بسیاری از جغرافیا نگاران اسلامی و سفرنامهنویسان در منابع خود از رود و نامهای آن یاد کردهاند.[۲]
محتویات
۱ تنوع آبزیان
۲ تهدید زیستمحیطی
۲.۱ کمآبی
۲.۲ آلودگی
۳ واژهشناسی و تاریخچهٔ نام
۳.۱ نام در اوستا
۳.۲ نام بومی
۳.۳ نامهای غیر بومی
۳.۳.۱ نام غیر بومی دوره مهاجمان باستانی یونانی
۳.۳.۲ نام غیر بومی دوره مهاجمان اسلامی عربی
۳.۳.۳ نام غیر بومی دوره مهاجمان مغولی آلتائی
۳.۳.۴ نام غیر بومی دوره معاصر
۴ نگارخانه
۵ جستارهای وابسته
۶ منابع
تنوع آبزیان
بر اساس بررسیهای انجام شده در طرح جامع شیلاتی طی سالهای ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ در ناحیه دهانه رودخانه سفیدرود تا سد سفیدرود و سر شاخههای قزلاوزن و شاهرود، ۴۵ گونه و زیرگونه ماهی متعلق به ۳۶ جنس و ۱۷ خانواده شناسایی شده که در بین ماهیهای مهاجر عمدهترین آنها عبارتند از: اوزون برون، تاس ماهی، ماهی سفید، کپور معمولی، سس ماهی، لای ماهی، اسبله، سفید کولی، شاه کولی، سیاه کولی و البته ماهیهای خانواده کپور بیشترین فراوانی را به خود اختصاص دادهاند.
رودخانه سفیدرود از لحاظ مهاجرت و زاد و ولد آبزیان بخصوص گونههای ماهیان خاویاری و گونههای ماهیان استخوانی از رودخانههای منحصربه فرد در حوزه جنوبی دریای خزر میباشد.[۳]
نمای ۳۶۰° از رودخانه سفیدرود
تهدید زیستمحیطی
کمآبی
احداث بی ضابطه سدهای متعدد در بالادست و رودخانههای قزل اوزن و شاهرود سبب کمآبی این رود شده و این رودخانه که در گذشته حتی دارای قابلیت کشتیرانی کوچک و متوسط بود این قابلیت را از دست داده است.[۴]
آلودگی
فاضلاب انسانی و خانگی، پساب صنعتی و بیمارستانی بدون تصفیه مستقیماً در طول مسیر و سموم و کودهای کشاورزی بدون مدیریت از بالادست راهی رودخانه و دریاچه سد سفیدرود میشوند این آب سپس مورد استفاده کشاورزی، آبزی پروری و آشامیدنی قرار میگیرد؛ و سپس به دریای خزر میریزد[۵][۶][۷]
واژهشناسی و تاریخچهٔ نام
نام بومی آن ثابت است. اما، نام غیر بومی آن مختلف و معمولاً ترجمههای متفاوت نام بومی میباشد:
نام در اوستا
برخی از اوستاشناسان سفید رود را همان رود دائیتی در اوستا میدانند.[۴][۸]
نام بومی
نام بومی آن به ویژه در شهرستان رودبار، اسپه میباشد که در زبان تاتی و تالشی سفید معنی میدهد. ایشان دریای خزر را نیز کاسپه مینامند. از نامهای دیگر سفیدرود در گیلان میتوان به ایسپارو، سیبدورو، سیودورو اشاره نمود.
نامهای غیر بومی
نامهای غیر بومی این رود را میتوان در سه گروه، ردهبندی کرد؛ نامهای غیربومی دوران مهاجمان باستانی یونانی، مهاجمان اسلامی عربی، مهاجمان مغولی آلتائی، معاصر ایرانی. توجه شود که همگی این نامها از خاستگاه (چهل چشمه) تا دهانه (دریای کاسپیان) رود را در بر میگرفتهاست.
نام غیر بومی دوره مهاجمان باستانی یونانی
آماردوس، پنداشته میشود که نام این رود نزد مهاجمان یونانی تبار بودهاست. این نام امروزه کاربرد ندارد. دیاکونوف نام قدیم سفیدرود را آمِرد یا آماردوس ذکر میکند و مینویسد «منطقهٔ کوهستانی واقع در جنوب شرقی مسیر پایین رود ارس و نواحی مصب قزل اوزن که توسط قبایل کادوسیان و کاسپیها مسکون بوده مطیع ماد نگشته و جز آن سرزمین محسوب نمیشود. یونانیان نام این رود را از قوم جنگجوی آمارد که در گیلان و مناطق غربی مازندران فعلی میزیستند، اخذ نمودهاند
نام غیر بومی دوره مهاجمان اسلامی عربی
النهرالابیض، نامی است که مهاجمان اسلامی عربی به کار میبردند. در زبان عربی، النهر به معنی رود، و الابیض به معنی سفید، میباشند.
نام غیر بومی دوره مهاجمان مغولی آلتائی
هولان موران نخستین نامی است که مهاجمان مغول در این باره به کار بردند. سپس، ایشان در دوره تسلط، این نام را به قزل اوزن، تغییر دادند. هر دو این نامها به معنی رود سرخ میباشند. نام قزل اوزن، امروزه بر پارهای از این رود تا پیش از پیوستن به رود شاهرود، اطلاق میگردد.
برای نمونه، کتاب نزهةالقلوب که در سال ۷۴۰ (قمری) نوشته شده این رود را به مغولی هولانموران خوانده که همان معنای نام ترکی آن را داراست.
نام غیر بومی دوره معاصر
سفیدرود نام غیر بومی این رود در محافل رسمی و اداری است. محافل ملیگرای غیر بومی از نام سپید رود استفاده میکنند.[۹]
نگارخانه
جستارهای وابسته
- باشگاه فوتبال سپیدرود رشت
منابع
↑ تاریخ سرزمین ایران، عباس پرویز، انتشارات نگاه، 1390.
↑ معصومه رضازاده. «جغرافیای تاریخی سپیدرود و دو ناحیهٔ بیهپس و بیهپیش در گیلان». گیلان ما فصلنامه سیاسی- ادبی- فرهنگی.
↑ "رودخانه سفیدرود (سد منجیل)"..mw-parser-output cite.citationfont-style:inherit.mw-parser-output qquotes:"""""""'""'".mw-parser-output code.cs1-codecolor:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit.mw-parser-output .cs1-lock-free abackground:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration abackground:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center.mw-parser-output .cs1-lock-subscription abackground:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration abackground-position:left .1em center.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registrationcolor:#555.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration spanborder-bottom:1px dotted;cursor:help.mw-parser-output .cs1-hidden-errordisplay:none;font-size:100%.mw-parser-output .cs1-visible-errorfont-size:100%.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-formatfont-size:95%.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-leftpadding-left:0.2em.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-rightpadding-right:0.2em
↑ ۴٫۰۴٫۱ http://guilan-e-ma.ir/2014/09/جغرافیای-تاریخی-سپیدرود-و-دو-ناحیۀ-بیه/
↑ http://www.aftabir.com/articles/view/social/environment/c4c1183720153p1.php/سفید-رود-سیاه-شد
↑ http://www.icana.ir/Fa/News/259716
↑ http://www.isna.ir/fa/news/94072616806
↑ (بارتولد، ص297-298؛ دومرگان، همانجا؛ جکسون، ص445؛ نیز←خودزکو، ص 19، 40).
↑ کتاب گیلان، جلد اول، انتشارات گروه پژوهشگران ایران، چاپ دوم، زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی.
ابراهیم پورداوود؛ آناهیتا
| رودهای ایران | |
|---|---|
| ریزشگاه: دریاچه ارومیه |
|
| خلیج فارس |
|
| دریای عمان |
|
| دریای خزر |
|
| گاوخونی |
|
| دریاچه نمک |
|
| دریاچه بختگان |
|
| هامون جازموریان |
|
| بیابان قرهقوم |
|
| دشت نیشابور |
|
از به هم پیوستن رودهای درون پرانتز، رود بزرگتر تشکلیل میشود. | |
دریای خزر | ||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مناطق پیرامون |
|  | ||||||||||||||||||||||||
| تاریخچه | اردوکشی روسها • تبرستان (آبسکون) • کاسپیها • دولت خزر | |||||||||||||||||||||||||
| مسائل مربوطه | اختلافات بر سر نامیدن • اجلاس سران کشورها • رژیم حقوقی • مسیر کریدور شمال–جنوب • مسیر تجاری ولگا • خاویار • مؤسسه مطالعات دریای خزر | |||||||||||||||||||||||||
رده | ||||||||||||||||||||||||||
ردهها:
- حوضه آبریز دریای مازندران
- رشتهکوه البرز
- رودهای استان گیلان
- رودهای ایران
- زمینچهرهای استان آذربایجان شرقی
- زمینچهرهای استان اردبیل
- زمینچهرهای استان تهران
- زمینچهرهای استان زنجان
- زمینچهرهای استان قزوین
- زمینچهرهای استان کردستان
- زمینچهرهای استان گیلان
(window.RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgPageParseReport":"limitreport":"cputime":"0.356","walltime":"0.484","ppvisitednodes":"value":3332,"limit":1000000,"ppgeneratednodes":"value":0,"limit":1500000,"postexpandincludesize":"value":128152,"limit":2097152,"templateargumentsize":"value":14653,"limit":2097152,"expansiondepth":"value":15,"limit":40,"expensivefunctioncount":"value":0,"limit":500,"unstrip-depth":"value":1,"limit":20,"unstrip-size":"value":10436,"limit":5000000,"entityaccesscount":"value":1,"limit":400,"timingprofile":["100.00% 378.737 1 -total"," 43.84% 166.052 1 الگو:پانویس"," 37.37% 141.541 5 الگو:Navbox"," 22.93% 86.844 1 الگو:Cite_web"," 18.99% 71.926 3 الگو:Navbox_subgroup"," 17.37% 65.780 1 الگو:یادکرد_وب"," 16.97% 64.286 1 الگو:دریای_خزر"," 15.59% 59.055 1 الگو:Coord"," 15.34% 58.087 1 الگو:یادکرد/هسته"," 9.92% 37.572 1 الگو:جعبه_اطلاعات_رود"],"scribunto":"limitreport-timeusage":"value":"0.119","limit":"10.000","limitreport-memusage":"value":2839628,"limit":52428800,"cachereport":"origin":"mw1273","timestamp":"20190422041112","ttl":2592000,"transientcontent":false););"@context":"https://schema.org","@type":"Article","name":"u0633u0641u06ccu062fu0631u0648u062f","url":"https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%AF","sameAs":"http://www.wikidata.org/entity/Q1430986","mainEntity":"http://www.wikidata.org/entity/Q1430986","author":"@type":"Organization","name":"u0645u0634u0627u0631u06a9u062au200cu06a9u0646u0646u062fu06afu0627u0646 u067eu0631u0648u0698u0647u0654 u0648u06ccu06a9u06ccu200cu0645u062fu06ccu0627","publisher":"@type":"Organization","name":"Wikimedia Foundation, Inc.","logo":"@type":"ImageObject","url":"https://www.wikimedia.org/static/images/wmf-hor-googpub.png","datePublished":"2011-10-23T18:38:14Z","dateModified":"2019-04-03T20:20:44Z","image":"https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/56/Sefidrivermap.png","headline":"u062fu0648u0645u06ccu0646 u0631u0648u062f u0628u0644u0646u062f u0627u06ccu0631u0627u0646 u06a9u0647 u0628u0647 u062fu0631u06ccu0627u06cc u06a9u0627u0633u067eu06ccu0646 u0645u06ccu200cu0631u06ccu0632u062f"(window.RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgBackendResponseTime":138,"wgHostname":"mw1333"););
